നേപ്പാളിലെ പടിഞ്ഞാറൻ മേഖലയിലുള്ള ബാഗ്ലൂങ് ജില്ലയിൽ, ശാന്തസുന്ദരമായ കുന്നിൻ ചെരിവുകളിൽ കാളീ ഗണ്ഡകി നദിയുടെ തീരത്തോട് ചേർന്ന് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഒരു പുണ്യകേന്ദ്രമാണ് കാളികാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം (ബാഗ്ലൂങ് കാളികാ ഭഗവതി മന്ദിർ). ശക്തിയുടെ പ്രതീകമായ കാളികാ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം, നേപ്പാളിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ചരിത്രപരമായും സാംസ്കാരികപരമായും ഏറെ പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ക്ഷേത്രം, പ്രകൃതിയുടെ മനോഹാരിതയും ആത്മീയശാന്തതയും ഒരുപോലെ പ്രദാനം ചെയ്യുന്ന ഒരിടമാണ്. അതിവിസ്തൃതമായി പരന്നുകിടക്കുന്ന കൊടുംകാടിന് നടുവിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. അവയിൽ ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ള ഐതിഹ്യം, പർബത് രാജ്യത്തിലെ രാജാവായിരുന്ന പ്രതാപ് നാരായൺ മല്ലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലോ പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിലോ ആണ് ഈ ക്ഷേത്രം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടത് എന്നും പറയപ്പെടുന്നു. മണിമുകുന്ദ സെൻ രാജാവിൻ്റെ മകളുമായുള്ള വിവാഹ ശേഷം, രാജാവായ പ്രതാപ് നാരായൺ മല്ലയ്ക്ക് സ്ത്രീധനമായി ലഭിച്ച സമ്മാനങ്ങളിൽ ഒന്ന് കാളികാ ദേവിയുടെ വിഗ്രഹമായിരുന്നു. രാജകുടുംബം ഈ വിഗ്രഹവുമായി മടങ്ങിപ്പോകുന്ന വഴി, കാളീ ഗണ്ഡകി നദിയുടെ സമീപത്തുള്ള ഈ വനപ്രദേശത്ത് വിശ്രമിച്ചു. പിറ്റേന്ന് യാത്ര തുടരാനായി വിഗ്രഹം എടുക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, അത് നിലയുറപ്പിച്ച സ്ഥലത്ത് നിന്ന് ഒരിഞ്ച് പോലും ചലിപ്പിക്കാൻ അവർക്ക് സാധിച്ചില്ലത്രെ. ദേവിയുടെ ഇച്ഛ ഇതാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കിയ രാജാവ്, അതേ സ്ഥലത്ത് ദേവിക്കായി മനോഹരമായ ഒരു ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചു. അങ്ങനെയാണ് ബാഗ്ലൂങ് കാളികാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം നിലവിൽ വന്നത് എന്നതാണ് വിശ്വാസം.
കാളികാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം നേപ്പാളിലെ പരമ്പരാഗതമായ ബഹുനില (Multi-roof) അല്ലെങ്കിൽ പഗോഡ ശൈലിയിലുള്ള വാസ്തുവിദ്യയ്ക്ക് ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന് മൂന്ന് നിലകളാണുള്ളത്. ചുടുകട്ടകളും കല്ലുകളും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത് നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ മുകളിലെ മേൽക്കൂര ചെമ്പ് കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞതും പുരാതനമായ രൂപകൽപ്പന ഉള്ളതുമാണ്. മുകൾഭാഗത്ത് ഒരു സ്വർണ്ണ കുംഭം (Golden Pinnacle) സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ ഭിത്തികളും തടിയിലുള്ള താങ്ങുകളും ലളിതവും മനോഹരവുമായ കൊത്തുപണികളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു. പ്രധാന ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ മഹാകാളി, മഹാലക്ഷ്മി, മഹാസരസ്വതി എന്നീ രൂപങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന ത്രിമൂർത്തി രൂപത്തിലാണ് കാളികാ ഭഗവതിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നത്. കൂടാതെ ശിവലിംഗവും ഗണപതിയുടെ വിഗ്രഹവും ഇവിടെയുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് നാല് ദിശകളിലേക്കും പ്രവേശന കവാടങ്ങളുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റും ശിവൻ, രാധാകൃഷ്ണൻ, ലക്ഷ്മി നാരായണൻ തുടങ്ങിയ മറ്റ് ദേവന്മാർക്കായി സമർപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ചെറിയ ഉപക്ഷേത്രങ്ങളുമുണ്ട്. കാളികാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം നേപ്പാളിലെ ഹൈന്ദവ സമൂഹത്തിന് ഒരു ആത്മീയ ഊർജ്ജ കേന്ദ്രമാണ്. ശക്തിയുടെ ഉഗ്രരൂപമായ കാളി (ദുർഗ്ഗ) ദേവിയാണ് ഇവിടെ പ്രധാനമായും ആരാധിക്കപ്പെടുന്നത്.
ക്ഷേത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഉത്സവം ദശൈൻ (അശ്വിൻ മാസത്തിലെ നവരാത്രി) ആണ്. ഈ സമയത്ത് രാജ്യത്തിൻ്റെ നാനാഭാഗത്തുനിന്നും ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തരാണ് ദേവിയെ ആരാധിക്കാനായി ഇവിടെയെത്തുന്നത്. ദശൈൻ കൂടാതെ ചൈത്ര ദശൈൻ (ചൈത്രമാസത്തിലെ നവരാത്രി), തീജ് തുടങ്ങിയ ആഘോഷങ്ങളും ഇവിടെ കൊണ്ടാടുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി, ഭക്തർ അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാക്കുന്നതിനായി ഇവിടെ മൃഗബലി നടത്തിയിരുന്നു. എങ്കിലും, 2016 മുതൽ പ്രാവുകളെ ബലികൊടുക്കുന്നത് നിർത്തിവയ്ക്കുകയും പകരം സമാധാനത്തിൻ്റെ പ്രതീകമായി അവയെ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് നിന്ന് സ്വതന്ത്രമാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പുതിയ ആചാരം നിലവിൽ വന്നു. നല്ലൊരു ദാമ്പത്യ ജീവിതത്തിനായി ഭക്തർ ഇവിടെ വിവാഹ കർമ്മങ്ങൾ നടത്താറുണ്ട്.
കാളികാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം ഒരു ആരാധനാലയം എന്നതിലുപരി ഒരു സാംസ്കാരിക അടയാളമാണ്. ബാഗ്ലൂങ് ബസാർ ടൗണിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 2 കിലോമീറ്റർ അകലെ, നിബിഡവനത്തിനുള്ളിലാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുന്നിൻ മുകളിലുള്ള ഈ സ്ഥലം, ചുറ്റുമുള്ള പർവതങ്ങളുടെയും താഴ്വരകളുടെയും നയനാനന്ദകരമായ കാഴ്ചകൾ നൽകുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള യാത്ര മനോഹരമായ ഒരു അനുഭവമാണ്. ബാഗ്ലൂങ് ടൗണിൽ നിന്ന് കാൽനടയായോ ടാക്സിയിലോ ക്ഷേത്രത്തിൽ എത്താം. ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള ദൗളഗിരി, അന്നപൂർണ്ണ തുടങ്ങിയ ഹിമാലയൻ പർവതനിരകളുടെ ദൃശ്യം അവിസ്മരണീയമാണ്.
നേപ്പാളിൻ്റെ സാംസ്കാരികവും വാസ്തുവിദ്യാപരവുമായ വൈവിധ്യത്തിൻ്റെ ഒരു അമൂല്യ നിധിയാണ് ബാഗ്ലൂങ് കാളികാ ഭഗവതി ക്ഷേത്രം. അതിൻ്റെ ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യവും ആത്മീയ പ്രകമ്പനവും കാരണം, ഇത് ഭക്തരെയും, വാസ്തുവിദ്യാ പ്രേമികളെയും, പ്രകൃതി സ്നേഹികളെയും ഒരുപോലെ ആകർഷിക്കുന്നു.
